Geleneksel Gaziantep Çarşısının Mekansal Kalite Açısından Değerlendirilmesi

Kadriye TOPÇU, S. Güven BİLSEL
1.403 618

Öz


Mekânsal karakteri, kalitesi ve deneyimini tarihi bir perspektiften yansıtan, şehrin odak noktasını oluşturan geleneksel çarşıların sunduğu mekânsal kimliğin sürdürülebilirliğinin sağlanması toplumsal, kolektif belleği, kimliği korumak adına oldukça önemlidir. Günümüzde gelinen noktada, bu tür çarşıların eski önem ve işlevini tam olarak yansıtamadığı bir gerçektir. Bu çalışma, güçlü bir çarşı gelişim süreci geçirmiş, kendine özgü mekânsal karakteristik ve kimliği bünyesinde barındıran Geleneksel Gaziantep Çarşısı’nın mekânsal niteliğinin sürdürülebilirliğinin sağlanmasında kullanıcı memnuniyetini temel alan bir yaklaşımla öneriler getirmeyi amaçlamıştır. Bu amaca yönelik olarak toplam 255 kişi ile anket görüşmesi gerçekleştirilmiş ve sonuçları istatistiksel olarak tek örneklem T test analizi yöntemi ile çözümlenmiştir. Çalışma sonucunda erişilen noktada, geleneksel Gaziantep Çarşısı’nın niteliğinin ve kullanımının arttırılmasına yönelik olarak birtakım anahtar ölçütler ortaya konulmuştur. Sosyal aktivite imkânlarının varlığı, herkes için çevre, güvenlik, yeterli otopark alanları, açık-yeşil alanlarının varlığı, farklı mevsimlerde kullanabilme, görsel erişilebilirliğinin sağlanması, kamusal sanatın kullanılması, doğa ile ilişki, mekânın tarihsel-kültürel değeri, kimliği, kişiliği, anlamı gibi sıralanabilecek bu ölçütler, mekânın başarısı ve gelişim öyküsünün sürdürülebilirliği açısından büyük önem arz etmektedir.


Anahtar kelimeler


1; Geleneksel Çarşılar, 2; Kentsel Mekân Kalitesi, 3; Geleneksel Gaziantep Çarşısı

Tam metin:

PDF

Referanslar


KAYNAKÇA

Alpargu, M., 1999, 15. yüzyılda Antep’in tarihine umumi bir bakış, Cumhuriyetinin 75. Yılına Armağan: Gaziantep (ed. Prof. Dr. Yusuf Küçükdağ),Gaziantep Ünv. Vakfı Kültür yayınları, yayın no. 6, Gaziantep.

Altınöz, İ., 1999, Dulkadir eyaletinin kuruluşunda Antep şehri (16.yüzyıl), Cumhuriyetinin 75. Yılına Armağan: Gaziantep (ed. Prof. Dr. Yusuf Küçükdağ),Gaziantep Ünv. Vakfı Kültür yayınları, yayın no. 6, Gaziantep.

Anonim A., 2008, Gaziantep-tarihin gölgesinde 41 eser, Fersa Mat., Gaziantep.

Anonim B. Gaziantep’te kültür yolu üzerindeki hanlar ve çarşı, Gaziantep Büyükşehir Bld. yay., Gaziantep.

Anonim C, 2008, Tarihi ve kültürel mirası koruma proje ve uygulamalarını özendirme yarışması 2007, sf. 20-39, Gaziantep Büyükşehir Bld. yay., Gaziantep.

Bildik, S., 1998, Değişen alışveriş alışkanlıkları ve kapalı çarşı, Yüksek Lisans Tezi, YTÜ Fen Bilimleri Ens., İstanbul.

Bilsel, F. C.,Bilsel, S. G., Bilsel, A. A., 1999, Kuramsal yaklaşımlardan kentsel mekan tasarımına, 1. Ulusal Kentsel Tasarım Kongresi “Kentsel Tasarım Bir Tasarımlar Bütünü”, M.S.Ü., İstanbul.

Bilsel, A.A.,Bilsel, S.G., Aksulu, I, 1996, Sürdürülebilir kentsel yenileşme-tarihsel-kentsel alanların yeniden kazanımı, 4. Kentsel Koruma-Yenileme ve Uygulamalar Kollogyumu, M.S.Ü, İstanbul.

Carmona, M., Tiesdell, S., Heath, T., Oc, T., 2010, Public places urban spaces, the dimensions of urban design, Elsevier Ltd.

Cerasi, M.M., 1999, Osmanlı kenti, Osmanlı imparatorluğunda 18. ve 19. Yüzyıllarda kent uygarlığı ve mimarisi, Yapı Kredi yay., İstanbul.

Cezar, M., 1983, Typical commercial buildings of the Ottoman classical period and the Ottoman consruction system, Kültür Yayınları, İstanbul.

Çam, N., 2000, Gaziantep’te Türk mimarisi, Osmanlı döneminde Gaziantep Sempozyumu (ed. Yusuf Küçükdağ), 22 Ekim 1999, Gaziantep Valiliği İl Özel İdare Müd. yay., Gaziantep.

Çelik, B., 1999, XVI. ve XVII. yüzyıllarda Antep’te ticaret ve bu konuda karşılaşılan bazı zorluklar, Cumhuriyetinin 75. Yılına Armağan: Gaziantep (ed. Prof. Dr. YusufKüçükdağ),Gaziantep Ünv. Vakfı Kültür yayınları, yayın no. 6, Gaziantep.

Çetin, M., Birol, G., Doyduk, S.,2004, Conservation of traditional shopping places as a device for regeneration of a Turkish town in recession, First international conference and exhibition, Architectural conservation between theory and practice., sf.444-463.

Dissart J.C., Deler, S.C. 2000, Quality of life in the planning literature, Journal of Planning Literature , v.15, No: 1.

Ergenç, Ö., 2010b, Osmanlı şehrinde çarşı sistemi; Bursa örneğinde “Suk-i Sultani”, Osmanlı Coğrafyasında Uluslararası Çarşı Kültürü ve Çarşılar Sempozyumu, Bursa Büyükşehir Bld, Akmat Akınoğlu Matb., Bursa.

Erkut, G., 1995, Kentsel mekân ve yaşam kalitesi, Mimari ve Kentsel Çevrede Kalite Arayışları Sempozyumu, İ.T.Ü Çevre ve Şehircilik Uyg-Ar Merkezi, Cenkler Matbaası, İstanbul.

Göyünç, N., 1999, Türkiye Cumhuriyetinin 75. Yılında Gaziantep, Cumhuriyetinin 75. Yılına Armağan: Gaziantep (ed. Prof. Dr. Yusuf Küçükdağ),Gaziantep Ünv. Vakfı Kültür yayınları, yayın no. 6, Gaziantep.

Irklı, D., Aksulu, I., Bilsel, S.G., 1996, Geleneksel çarşı ve eski ticaret merkezlerinin yenilenmesinde kentsel tasarım ilkeleri, 4. Kentsel Koruma-Yenileme ve Uygulamalar Kollogyumu, M.S.Ü, İstanbul.

Korur, A., 1997, Ankara’daki alışveriş merkezlerinin gelişimi ile program ve tasarım kriterlerinin değişimi, Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Ens., Ankara.

Marans, R., 2007, Kentsel yaşam kalitesinin ölçülmesi, Mimarlık Dergisi, sayı.335, Kentsel Yaşam Kalitesi Dosyası.

Moradi, A.M.,Nassabi, F., 2007., Bazaar of Tabriz; a sustainable architecture and urban area in Iran, ENHR, International Conference on Sustainable Urban Areas, Workshop:Housing and Sustainable Urbanisation in Developing Countries, pp.1-8, Rotterdam.

Muşmal, H., 2008, 1867 Konya çarşısı yangını ve etkileri üzerine bir inceleme denemesi, C.Ü. Sosyal Bilimler Dergisi, cilt. 32 no.1, sf. 97-116.

Özdeş, G., 1998, Türk çarşıları, Tepe yayınları, Ankara.

Özkarcı, M., 1987, Gaziantep il merkezinde bulunan hanlar, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Ünv. Sosyal Bilimler Ens.,Erzurum.

Pacione, M., 2003, Urban environmental quality and human well being-a social geographical perspective, Landscape and Urban Planning, cilt: 65.

Say Özer, Y., 1996, Ticaret mekanlarının oluşum ve gelişim ilkelerinin incelenerek tipolojik açıdan sınıflandırılması, Basılmamış Doktora Tezi, YTÜ Fen Bilimleri Ens.,İstanbul.

Topçu, K.,Bilsel, S.G., 2010, Urban identities dissolving into the changing consumption culture, 14th International Planning History Society Conference (IPHS), İstanbul.

Topçu, K.,2011, Alışveriş alanlarının mekânsal kalite açısından değerlendirilmesi: karşılaştırmalı bir analiz, Basılmamış Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya.

Uysal, M., 2010. Tarihsel süreçte geleneksel Konya çarşısı için bir mekânsal analiz, Milli Folklor Dergisi, yıl.22, sayı.86, Konya.