İstanbul Beyoğlu’nda II. Meşrutiyet dergilerinden pasaj yapılarına kadın imgesinde batılılaşma etkisi

Zehra Gül Dokuzparmak; Hare Kılıçaslan

doi:10.51664/artium.1289795

TR EN

İstanbul Beyoğlu’nda II. Meşrutiyet dergilerinden pasaj yapılarına kadın imgesinde batılılaşma etkisi

Öz

Osmanlı’nın modernlik gayesi altında toplumsal eğitimdeki görsel kullanımı, zaman içerisinde tüketim kültürünü de etkileyerek, gözlenebilen mimari değişimlere yol açmıştır. Bunun en iyi örneklerinden biri Osmanlı’nın 19. yüzyılda tanışıp hakimiyetinin son yılına kadar benimsediği batılı yapı türlerinden pasaj yapılarıdır. Basılı yayınlarla başlatılmaya çalışılan tüketim ve sosyal hayatta kadının rollerine dair değişim furyası, Beyoğlu Bölgesi gibi daha radikal semtlerde batılı tarzdaki mimari yapıların da benimsenme sürecini etkilemiştir. Bu çalışma kapsamında, kadın başlığı altında gizlenen Osmanlı’nın modernlik beklentilerinin dergi görselleri üzerinden incelenmesinin ardından, bu beklentilerin toplum tarafından ne düzeyde kabul gördüğü, pasaj yapılarının yıllar içinde barındırdığı özellikler açısından anlaşılmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda Şark Aynalı Pasajı, Hacopula Pasajı, Tünel Pasajı, Afrika Pasajı ve Elhamra Pasajı yapıları değerlendirmeye alınmıştır. 19. yüzyılın batı hayranlığıyla birlikte değişmeye başlayan Osmanlı’nın geleneksel çarşıları, 20. yüzyılın başlarında tüketim dönüşümünün, Avrupalı ürünlerin ve markaların yaygınlaşmasıyla hız kazanmıştır. Pasaj yapılarındaki mağazaların kadınlara hitap edebilecek şekilde çeşitlendirilmiş olması, II. Meşrutiyet Dönemi’nde sosyal hayatta ve tüketimde kadına dair toplumsal zihniyete yapılan yatırımları kanıtlar niteliktedir.

Anahtar Kelimeler

The westernization effect on the image of women from Second Constitutional Period magazines to passages in Istanbul Beyoğlu

Abstract

The Ottoman use of visuals in social education under the aim of modernity has led to observable architectural changes by affecting the culture of consumption over time. One of the best examples of this is the passage buildings, one of the western building types that the Ottoman Empire met in the 19th century and adopted until the last year of its rule. The change in the roles of women in consumption and social life, which was tried to be initiated by printed publications, affected the adoption process of western-style architectural structures in more radical neighbourhoods such as the Beyoğlu District. Within the scope of this study, after analysing the Ottoman expectations of modernity hidden under the heading of women through magazine images, the extent to which these expectations were accepted by the society was tried to be understood in terms of the characteristics of the passage buildings over the years. In this context, the buildings of Şark Aynalı Passage, Hacopula Passage, Tünel Passage, Afrika Passage and Elhamra Passage were evaluated. In the 19th century, the traditional bazaars of the Ottoman Empire, which started to change with the western admiration of the 19th century, accelerated in the early 20th century with the transformation of consumption and the spread of European products and brands. The fact that the stores in the arcade buildings were diversified to appeal to women proves the investments made in the social mentality of women in social life and consumption during the Second Constitutional Period.

Keywords

Kaynakça

Akalın, T. (2013). Dünyada üç önemli savaşın etkisiyle oluşan resimler. Fine Arts, 8(4), 352-367.
Akagündüz, Ü. (2012). II. Meşrutiyet Dönemi düşünce ve kadın dergilerinde kadın tartışmaları: 1908-1918. Yayımlanmamış doktora tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara.
Akçura, G. (2002). Uzun Metin Sevenlerden misiniz?. İstanbul: Om Yayınevi.
Akgül, R. F. (2017). İkinci Meşrutiyet Dönemi kadın dergilerinin görsel tasarımı. Electronic Turkish Studies, 12(29), 51-72.
Alpan, G. (2008). Görsel okuryazarlık ve öğretim teknolojisi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 74-102.
Altındal, M. (1994). Osmanlıda Kadın. İstanbul: Altın Kitaplar Yayınevi.
Andı, K. (2006). Servet-i Fünun Mecmuası. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 4(7), 533-544.
Arhelaou, E. (2023a), Balat, Hüseyin Ağa Mahallesi ve Meşrutiyet Caddesi’ndeki yapılar. https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/211028 (18.10.2023)

Arhelaou, E. (2023b), Meşrutiyet Caddesi ve Asmalı Mescit Mahallesi’ndeki yapılar. https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/210987 (18.10.2023)
Avunduk, S. K. (2019). 19. yüzyıl batılılaşma sürecinde Galata ve Pera’da inşa edilen karma kullanımlı yapılar ve bu yapıların günümüzdeki durumlarının değerlendirilmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, İstanbul.
Bock, G. (2004). Avrupa Tarihinde Kadınlar. (Çev.) Zehra Aksu Yılmazer, İstanbul: Literatür Yayıncılık. Cheban, V. (2018). Female Images of Ukrainian Women in the Works of Illustrators, Designers of Books and Magazines of the Twentieth Century. Вісник Національної академії керівних кадрів культури і мистецтв, 3, 181-184.
Ciritci, İ. (2019). Markiz: Beyoğlu’nun Mekân-Kültür Artikülasyonu Üzerine. IAPS: Culture and Space, 16 Şubat 2019, İstanbul: Özyeğin Üniversitesi.
Çevrimli, S. C. ve Haştemoğlu, H. Ş. (2020). Geleneksel Osmanlı Çarşısı örneği, Isparta Üzüm Pazarı. History Studies, 12(1), 125-145.
Dağdelen, İ. (2007). Charles Edouard Goad’un İstanbul Sigorta Haritaları. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kütüphane ve Müzeler Müdürlüğü Yayınları, 39.
Denman, F. K. (2009). İkinci Meşrutiyet Döneminde Bir Jön Türk Dergisi: Kadın. İstanbul: Libra Yayıncılık.
Demir, K. (2016). Osmanlı’da dergiciliğin doğuşu ve gelişimi 1849-1923. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9, 71-112.
Durudoğan, S. (1998). XIX. yüzyılda Pera/Beyoğlu’nun ekonomik, kültürel ve politik yapısının mimariye etkileri. Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul.
Gül, H. İ. (2021). Bir yönetim modeli olan Osmanlı zirai, ticari, mali ve sanayi ekonomisinin temel taşları: Tımar, vakıf ve esnaf teşkilatında işleyiş ve değişim. Osmanlı’da Toplum, Şehir ve Ticaret-I. Erkan Işıktaş ve Muhammet Nuri Tunç (Ed.) içinde (s.159-185). Ankara: Son Çağ Akademi.
Gülenaz, N. (1998). İstanbul’daki 19. yüzyıl ve sonrası Osmanlı ticaret han ve pasajlarının stil ve fonksiyon bakımından incelenmesi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul.
Günaydın, B. (2017). Türkiye’de modernleşme ve kadın: Şehbal Mecmuası örneği (1909-1914). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Trakya Üniversitesi, Edirne.
İpek, S. (2009). Topkapı Sarayı Müzesi örneklerine göre yazılı ve görsel kaynaklar ışığında 18.-19. yüzyıl saray kadın modası. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, İstanbul.
İstiklalSenin. (2023), Elhamra Pasajı. https://istiklal.ist/mekanlar/elhamra-pasaji (18.10.2023)
KanalKultur. (2023), Osmanlı’da bir kadın dergisi: Demet. http://kanalkultur.blogspot.com/2015/10/osmanlda-bir-kadn-dergisi-demet.html (18.10.2023)
Karabulut, M. (2016). Osmanlı İmparatorluğu’nda 19. yüzyılda değişim süreci, sosyal ve kültürel durum. Mecmua, 2, 49-65.
Kazanç, Ö. (2002). Beyoğlu han ve pasajlarının kullanımı ve yeniden canlandırılabilmeleri için bir araştırma. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul.
Kılıç, N. (2020). Batı kültürünün Osmanlı toplumuna taşınmasında önemli bir unsur olarak kadın dergileri. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(3), 707-726.
Kurukamçı, K. (2017). Osmanlı İmparatorluğunda tüketim alışkanlıklarının değişimi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
Koca, E. ve Polat, G. (2020). Türk kadınının giyinme kültüründeki değişimde kadın dergilerinin etkisi: II. Meşrutiyet Dönemi Mehasin Dergisi örneği. Electronic Turkish Studies, 15(1), 429-445.
Koç, M. (2016). Mehmet Rauf’un yayıncılık faaliyetleri ve Hayal-i Cedid Gazetesi. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 57, 1717-1741.
Koç, S. (2019). İstiklal Caddesi ve mekânsal dönüşüm: Han yapıları. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Işık Üniversitesi, İstanbul.
Malkoç, S. ve Yılmaz, D. V. (2019). Osmanlı Dönemi Kadın Dergileri. Journal of International Social Research, 12(63), 554-559.
Öğrenci, P. ve Güngörmüş, N. (2004). Les transformations dans l’architecture des maisons d’Istanbul au tournant du siècle: De la maison au grand ımmeuble à travers l’exemple des bâtiments de la famille Sarıca. Anatolia Moderna-Yeni Anadolu, 10(1), 179-187.
Öncel, A. D. (2022). Beyoğlu’nda çok işlevli yarı kamusal/özel mekânların kentsel dokuya eklemlenmeleri üzerine tipomorfolojik bir okuma; pasajlar, geçitler, çıkmazlar, siteler. Megaron, 17(2), 313–340.
Özbek, B. (2020). Beyoğlu-İstiklal Caddesi’nin 1970 sonrası dönüşümü üzerine mimari değerlendirmeler. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, İstanbul.
Özkan, M. (2008). Transformation of the arcades in Beyoğlu. Unpublished Master Thesis, Middle East Technical University, Ankara.
Pınarcı, G. A. (2023), Kadın dergileri. https://docplayer.biz.tr/31185-Gulden-a-pinarci-gpinarci-atilim-edu-tr-kadin-dergileri.html (18.10.2023)
Poyraz, E. F. (2010). II. Meşrutiyet Dönemi kadın dergiciliği ve Türk Kadını Dergisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Kültür Üniversitesi, İstanbul.
Spears, N. ve Amos, C. (2014). Twentieth century female ad images: Cultural interconnections, social learning, and the dialectical logic of advertising. Journal of Business Research, 67(4), 441-448.
Saatçioğlu, K. (2020). Şehbâl Mecmuasında yer alan kadınlara ait giysi önerileri. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, 26(45), 511-520.
Söğüt, Y. ve Aktaş, C. (2018). Şehbal Dergisinden günümüze tüketim kültürü ve magazin dergiciliği analizi. Kent Akademisi, 11(1), 173-185.
Taha Toros Arşivi. (2023a), Markiz nihayet açılıyor. https://core.ac.uk/download/pdf/38315174.pdf (18.10.2023)
Taha Toros Arşivi. (2023b), Markiz hayata döndü!. https://core.ac.uk/download/pdf/38315264.pdf (18.10.2023)
Tekin, H. ve Bostancı, I. I. (2021). Osmanlı kadınının kamusal alanda yer alma aracı olarak süreli yayınlar: Şehbal Mecmuası örneği. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18(47), 317-334.
Türköz, K. (2023), Hazza Pulo Pasajı. https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/80165 (18.10.2023)
Uslu, A. (2014). On dokuzuncu yüzyılda alışverişin mekânsal örgütlenmesi: Pasajlar ve büyük mağazalar. Business Review, 5(6), 149-163. Williamson, J. (2001). Reklamların Dili: Reklamlarda Anlam ve İdeoloji. Ankara: Ütopya Yayınevi.
Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık. Zihnioğlu, Y. (2003). Kadınsız İnkılap. İstanbul: Metis Yayınları.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Mimarlık

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Zehra Gül Dokuzparmak
0000-0003-0802-0711
Türkiye

Hare Kılıçaslan ^*
0000-0002-6113-7962
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

29 Şubat 2024

Gönderilme Tarihi

29 Nisan 2023

Kabul Tarihi

16 Ekim 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Cilt: 12 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.51664/artium.1289795

IZ

https://izlik.org/JA83PT86YU

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Dokuzparmak, Z. G., & Kılıçaslan, H. (2024). İstanbul Beyoğlu’nda II. Meşrutiyet dergilerinden pasaj yapılarına kadın imgesinde batılılaşma etkisi. Artium, 12(1), 18-30. https://doi.org/10.51664/artium.1289795