Çalar Saatin Gündelik Zaman Disiplinini Kurmadaki Rolü: Uyanmayı Senaryolaştırmak

Ferda Özdülger; Meltem Maralcan Gülmen

doi:10.51664/artium.1874190

EN TR

The Role of the Alarm Clock in Establishing Daily Temporal Discipline: Scripting the Act of Waking

Öz

This study examines the alarm clock as a material object that shapes how waking and everyday time discipline are organized, negotiated, and remembered. It traces how the meanings and roles of the alarm clock transform across processes of production, circulation, and domestic use, and discusses the historical transformation of time measurement to show how collective temporal markers evolved into individualized household objects. In this context, the study demonstrates how demands for punctuality and labor become embedded in daily routines and how the alarm clock functions as an actant that directs bodily rhythms. Focusing on the circulation of alarm clocks in Turkey, it analyzes how social networks shape the object’s symbolic value and its integration into domestic space. Through the alarm clock’s material properties, auditory functions, and spatial positioning within the home, the study shows how it structures temporal authority. As its regulatory function weakens over time, the object’s role shifts toward memory, display, and affective value. The study argues that everyday design objects such as alarm clocks play an active role in scripting waking practices and mediating the relationship between time, routine, and lived experience.

Anahtar Kelimeler

Çalar Saatin Gündelik Zaman Disiplinini Kurmadaki Rolü: Uyanmayı Senaryolaştırmak

Öz

Bu çalışma, uyanma ve gündelik zaman disiplininin örgütlenme, müzakere edilme ve hatırlanma biçimlerini şekillendiren maddi bir nesne olarak alarm saatini incelemektedir. Araştırma, alarm saatinin anlam ve rollerinin üretim, dolaşım ve ev içi kullanım süreçleri boyunca nasıl dönüştüğünü izlemekte; zaman ölçümünün tarihsel dönüşümünü tartışarak kolektif zamansal işaretlerin bireyselleşmiş ev içi eşyalara nasıl evrildiğini göstermektedir. Bu bağlamda çalışma, dakiklik ve emek taleplerinin gündelik rutinlere nasıl içkin hale geldiğini ve alarm saatinin bedensel ritimleri yönlendiren bir eyleyen olarak nasıl işlev gördüğünü ortaya koymaktadır. Alarm saatinin Türkiye’deki dolaşımı ele alınarak, toplumsal ağların nesnenin simgesel değerini ve ev içi entegrasyonunu nasıl şekillendirdiği incelenmiştir. Nesnenin maddi özellikleri, işitsel işlevleri ve ev içindeki mekânsal konumlanışı üzerinden alarm saatinin zamansal otoriteyi nasıl yapılandırdığını göstermektedir. Zaman içinde alarm saatinin düzenleyici işlevi zayıfladıkça, nesnenin rolü bellek, sergileme ve duygulanımsal değer eksenine kaymıştır. Çalışma, alarm saatleri gibi gündelik tasarım nesnelerinin uyanma pratiklerini senaryolaştırma ve zaman, rutin ve yaşantı arasındaki ilişkiyi aracılık etmede etkin bir rol oynadığını savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Adam, B. (1995). Timewatch: The social analysis of time. Polity Press.
Aden, R. C. (2023). Memory Bridges: Narrative Memories in Saved Objects. Western Journal of Communication, 88(4), 821-839.
Akrich, M. (1992). The de-scription of technical objects. İçinde W. E. Bijker & J. Law (Eds.), Shaping Technology / Building Society: Studies in Sociotechnical Change (s. 205-224). MIT Press.
Appadurai, A. (1986). Introduction: Commodities and the politics of value. In A. Appadurai (Ed.), The social life of things: Commodities in cultural perspective içinde (s. 3–63). Cambridge University Press.
Attfield, J. (2000). Wild things: The material culture of everyday life. Berg.
Baudrillard, J. (2010). Nesneler sistemi (O. Adanır & A. Karamollaoğlu, Çev.). Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi. (Orijinal eserin yayımlanma tarihi 1968)
Bauer, A. A. (2019). Itinerant objects. Annual Review of Anthropology, 48(1), 335–352.
Bijsterveld, K. (2008). Mechanical sound: Technology, culture, and public problems of noise in the twentieth century. MIT Press.

Boratav, K. (2003). Türkiye İktisat Tarihi 1908–2007. İmge Kitabevi.
Bourdieu, P. (1984). Distinction: A social critique of the judgement of taste. Harvard University Press.
Buğra, A. (1998). Class, culture, and state: An analysis of interest representation by two Turkish business associations. International Journal of Middle East Studies, 30(4), 521– 539.
Bürdek, B. E. (2005). Design: History, theory and practice of product design. Birkhäuser.
Casey, E. S. (1993). Getting back into place: Toward a renewed understanding of the place-world. Indiana University Press.
Cross, G. (2016). Nostalgic collections. Consumption Markets & Culture, 20(2), 101–106.
Dohrn-van Rossum, G. (1996). History of the hour: Clocks and modern temporal orders (T. Dunlap, Trans.). University of Chicago Press.
E. WEHRLE GmbH. (t.y.). History of precision. Erişim tarihi: 6 Kasım 2025, https://wehrle.de/en/the- company/history/
Fallan, K. (2010). Design History: Understanding Theory and Method. Berg Publisher
Foucault, M. (1977). Discipline and punish: The birth of the prison (A. Sheridan, Trans.). Vintage.
Gülmen, M. M., & Turan, G. (2020). Script analysis: An approach to object-based exhibition. A/Z ITU Journal of the Faculty of Architecture, 17(2), 171-184.
Gürbüz, Ş. (2011). Ezanî saat ve Müslüman saat algısı. İçinde Saat kitabı (ss. 10–17). TBMM Millî Saraylar Daire Başkanlığı Yayınları.
Gürbüz, Ş. (2012). Ezanî saat ve Müslüman saat algısı. İçinde Topkapı Sarayı saat koleksiyonu (ss. 10–17). Korpus Kültür Sanat Yayıncılık.
Hoskins, J. (1998). Biographical objects: How things tell the stories of people’s lives. Routledge.
Jespersen, J., & Fitz-Randolph, J. (1999). From sundials to atomic clocks: Understanding time and frequency (2nd ed.). National Institute of Standards and Technology.
Kochmann, K. (1998). Black Forest clockmaker and the cuckoo clock. Clockworks Press.
Latour, B. (1996). On actor-network theory. A few clarifications plus more than a few complications, Soziale Welt, 47, 369- 381.
Lees-Maffei, G. (2009). The production–consumption– mediation paradigm. Journal of Design History, 22(4), 351– 376.
Lewis, B. (1993). Modern Türkiye'nin doğuşu (M. Kıratlı, Çev.). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
Lewis, B. (2001). What went wrong? Western impact and Middle Eastern response. Oxford University Press.
Miller, D. (2002). Why some things matter. In D. Miller (Ed.), Material cultures: Why some things matter (pp. 3–21). Routledge.
Miller, J. (2012). Rare and unusual Black Forest clocks. Schiffer Publishing.
Navaro-Yashin, Y. (2002). The market for identities: Secularism, Islamism, commodities. European Journal of Sociology, 43(2), 229–258.
Nohl, A.-M. (2013). Eşya ve İnsan: Nesnelerin Dünyasında Sosyalleşme. (E. Göztepe, Çev.). Tan Kitabevi.
Pamuk, Ş. (2014). Türkiye’nin 200 Yıllık İktisadi Tarihi. İş Bankası Kültür Yayınları.
Rosa, H. (2013). Social acceleration: A new theory of modernity (J. Trejo-Mathys, Trans.). Columbia University Press.
Sarial-Abi, G., Vohs, K. D., Hamilton, R., & Ulqinaku, A. (2017). Stitching time: Vintage consumption connects the past, present, and future. Journal of Consumer Psychology, 27(2), 182–197.
Sterne, J. (2003). The audible past: Cultural origins of sound reproduction. Duke University Press.
Thompson, E. P. (1967). Time, work-discipline, and industrial capitalism. Past & Present, 38, 56–97.
Wishnitzer, A. (2015). Reading Clocks, Alla Turca: Time and Society in the Late Ottoman Empire. University of Chicago Press.
Yapar Saçık, S. (2013). Türkiye’de bavul ticaretinin dış ticaret içerisindeki yeri ve büyüme–bavul ticaret ilişkisi, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(4), 807–815.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Tasarım Kültürü ve Toplumsal Bağlam, Tasarım Tarihi, Teorisi ve Eleştiri

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ferda Özdülger ^*
0009-0002-2278-0733
Türkiye

Meltem Maralcan Gülmen
0000-0001-8837-3781
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

27 Ağustos 2026

Gönderilme Tarihi

29 Ocak 2026

Kabul Tarihi

22 Temmuz 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 13 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.51664/artium.1874190

IZ

https://izlik.org/JA76JR25SP

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Özdülger, F., & Maralcan Gülmen, M. (2026). Çalar Saatin Gündelik Zaman Disiplinini Kurmadaki Rolü: Uyanmayı Senaryolaştırmak. Artium, 13(2), 121-131. https://doi.org/10.51664/artium.1874190

AMA

1.Özdülger F, Maralcan Gülmen M. Çalar Saatin Gündelik Zaman Disiplinini Kurmadaki Rolü: Uyanmayı Senaryolaştırmak. Artium. 2026;13(2):121-131. doi:10.51664/artium.1874190

Chicago

Özdülger, Ferda, ve Meltem Maralcan Gülmen. 2026. “Çalar Saatin Gündelik Zaman Disiplinini Kurmadaki Rolü: Uyanmayı Senaryolaştırmak”. Artium 13 (2): 121-31. https://doi.org/10.51664/artium.1874190.

EndNote

Özdülger F, Maralcan Gülmen M (01 Ağustos 2026) Çalar Saatin Gündelik Zaman Disiplinini Kurmadaki Rolü: Uyanmayı Senaryolaştırmak. Artium 13 2 121–131.

IEEE

[1]F. Özdülger ve M. Maralcan Gülmen, “Çalar Saatin Gündelik Zaman Disiplinini Kurmadaki Rolü: Uyanmayı Senaryolaştırmak”, Artium, c. 13, sy 2, ss. 121–131, Ağu. 2026, doi: 10.51664/artium.1874190.

ISNAD

Özdülger, Ferda - Maralcan Gülmen, Meltem. “Çalar Saatin Gündelik Zaman Disiplinini Kurmadaki Rolü: Uyanmayı Senaryolaştırmak”. Artium 13/2 (01 Ağustos 2026): 121-131. https://doi.org/10.51664/artium.1874190.

JAMA

1.Özdülger F, Maralcan Gülmen M. Çalar Saatin Gündelik Zaman Disiplinini Kurmadaki Rolü: Uyanmayı Senaryolaştırmak. Artium. 2026;13:121–131.

MLA

Özdülger, Ferda, ve Meltem Maralcan Gülmen. “Çalar Saatin Gündelik Zaman Disiplinini Kurmadaki Rolü: Uyanmayı Senaryolaştırmak”. Artium, c. 13, sy 2, Ağustos 2026, ss. 121-3, doi:10.51664/artium.1874190.

Vancouver

1.Ferda Özdülger, Meltem Maralcan Gülmen. Çalar Saatin Gündelik Zaman Disiplinini Kurmadaki Rolü: Uyanmayı Senaryolaştırmak. Artium. 01 Ağustos 2026;13(2):121-3. doi:10.51664/artium.1874190