Türkiye’deki endüstriyel tasarım lisansüstü programlarında yürütülen tez çalışmalarının ulusal sürdürülebilir kalkınma amaçlarıyla uyum sürecine katkısı

Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarının (SKA’ların) 2015 yılında benimsenmesinin üzerinden on yıldan fazla bir zaman geçmiş olmasına karşın, endüstriyel tasarım alanındaki lisansüstü tez üretiminin Türkiye’nin bu amaçlarla uyum sürecine olan katkısı sistematik biçimde incelenerek ortaya konulmamıştır. Bu durum ulusal sürdürülebilirlik politikaları ile akademik araştırma gündemi arasındaki ilişkinin görünür kılınması açısından önemli bir literatür boşluğu oluşturmaktadır. Öte yandan, lisansüstü tez çalışmaları, ulusal araştırma geliştirme (Ar-Ge) kapasitesinin doğrudan bir çıktısı olarak SKA’ların akademik düzeyde içselleştirilmesinin ve uygulamaya aktarılmasının somut bir göstergesi niteliğindedir. Bu noktadan hareketle, bu çalışma, Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi (YÖKTEZ) veri tabanında endüstriyel tasarım alanında 2015-2025 yılları arasında yayınlanmış lisansüstü tezleri, SKA’lar kapsamında irdelemektedir. Araştırmada, toplam 649 tez tespit edilmiş, ancak 8 tezin tam metin erişimine kısıtlı olması nedeniyle, 641 tez tematik içerik analizi yöntemiyle SKA’lar çerçevesinde incelenmiş ve her bir tezin doğrudan (birincil) ilişkili olduğu SKA ile dolaylı olarak (ikincil) ilişkili olduğu SKA ortaya konulmuştur. Bulgular, akademik üretimin ağırlıklı olarak SKA 9 (Sanayi, Yenilikçilik ve Altyapı) etrafında yoğunlaştığını; bununla birlikte ulusal kalkınma öncelikleri arasında yer alan “İklim Eylemi” (SKA 13) amacının birincil odak olarak karşılık bulamadığını ortaya koymaktadır. Türkiye özelinde endüstriyel tasarım lisansüstü tezlerini SKA’lar çerçevesinde bütüncül biçimde haritalandıran ilk çalışma niteliğinde olan bu araştırmanın bulgularının, hem politika yapıcılara stratejik bir referans zemin oluşturması hem de oluşan odaklanma ve boşluk alanlarını görünür kılarak Türkiye’nin sürdürülebilir kalkınma amaçları doğrultusunda gelecekteki araştırma gündemine katkı sunması umulmaktadır.

Despite more than a decade having passed since the adoption of the United Nations Sustainable Development Goals (SDGs) in 2015, the contribution of postgraduate thesis production in the industrial design field to Turkey's alignment process with SDGs has not been systematically examined, constituting a significant gap in terms of making visible the relationship between national sustainability policies and the academic research agenda. On the other hand, as a direct output of national research and development (R&D) capacity, postgraduate theses serve as a concrete indicator of the internalization and application of the SDGs at the academic level. From this standpoint, this study examines postgraduate theses published in the field of industrial design between 2015 and 2025 in the Higher Education Council National Thesis Center (YÖKTEZ) database within the SDG framework. Of the 649 theses identified, 641 with full-text access were analyzed using thematic content analysis, with each thesis classified according to its directly (primary) and indirectly (secondary) related SDG. The findings reveal that academic production is predominantly concentrated around SDG 9 (Industry, Innovation, and Infrastructure), while the "Climate Action" goal (SDG 13), a national development priority, has not emerged as a primary focus. As the first study to comprehensively map industrial design postgraduate theses in Turkey within the SDG framework, it is hoped that the findings will both provide a strategic reference point for policymakers and contribute to the future research agenda in line with Turkey's sustainable development goals by making visible the areas of concentration and gaps that have emerged.