Konut ve Çevresinde Fiziksel Erişilebilirliğin Değerlendirilmesi: Isparta Akkent TOKİ Toplu Konutları Örneği

Begüm Aköz Çevrimli; S. Cevat Çevrimli; Mine Ulusoy

doi:10.51664/artium.1298869

TR EN

Konut ve Çevresinde Fiziksel Erişilebilirliğin Değerlendirilmesi: Isparta Akkent TOKİ Toplu Konutları Örneği

Öz

Konut ve çevresi, insan yaşamının sürdürülebilmesi için fiziksel, psikolojik ve sosyo-kültürel ihtiyaçların karşılandığı, kişilerin yaşam kalitesini etkileyen önemli mekanlardır. Çalışmanın konusunu oluşturan toplu konut alanları, çok sayıda konut bloğunun bir araya gelerek oluşturduğu, farklı özellikteki pek çok kişinin yaşam çevresini oluşturan konut modelidir. Bu çalışma toplu konut çevresinde yaşam kalitesini etkileyen önemli bir unsur olarak erişilebilirlik kavramına odaklanmaktadır. Çalışmanın amacı, toplu konut çevresinde erişilebilirliği değerlendirmek amacıyla nesnel erişilebilirlik ölçütlerini ortaya koymak ve sorunların tespit edilmesi için bir altlık sağlamaktır. Bu kapsamda ölçütler literatür araştırmaları, Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği, Evrensel Tasarım Kılavuzu’ndan yararlanılarak oluşturulmuş ve erişilebilirlik kentsel ölçekten bina ölçeğine kadar geniş kapsamda ele alınmıştır. Bu ölçütler, Isparta kenti Akkent mahallesi TOKİ toplu konut alanında, yerinde gözlem ve ölçümler ile değerlendirilmiştir. Tespit edilen sorunların yüksek oranda bina ve yakın çevresindeki tasarım uygulamalardan kaynaklı olduğu görülmüştür. Sonuç olarak, toplu konut çevresinin planlanmasında evrensel tasarımın önemine değinilmiş ve herkes için tasarlanacak konut çevrelerinin yaşam kalitesinin yükselmesindeki önemine vurgu yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Evaluation of Physical Accessibility in Housing and Its Surrounding: The Case Study of Isparta Akkent TOKİ Mass Housing

Abstract

Housing and its surroundings are important places where physical, psychological and socio-cultural needs are met in order to sustain human life and affect the quality of life of people. The aim of the study is to reveal objective accessibility criteria in order to evaluate accessibility in the mass housing environment and to provide a base for identifying problems. In this context, the criteria were created by using literature research, Spatial Plans Construction Regulation, Universal Design Guide, and accessibility was discussed in a wide range from urban scale to building scale. These criteria were evaluated with on-site observations and measurements in the TOKİ mass housing area of Akkent neighborhood of Isparta city. It has been observed that the detected problems are mostly caused by the design applications in the building and its immediate surroundings. As a result, the importance of universal design in the planning of the mass housing environment was mentioned and the importance of the housing environment designed for everyone in increasing the quality of life was emphasized.

Keywords

Kaynakça

Acırlı, Z., & Kandemir, Ö. (2021). Mekân tasarımı için erişilebilirlik kavramı ve boyutları. GRID-Architecture Planning Architecture Planning, 4(2), 225-248. doi:10.37246/grid.824581
Andrade, I., & Dorneles, V. (2012). Accessibility for All: Going from theory to Practice. Work, 41(Supplement 1), 3840-3846. doi:10.3233/WOR-2012-0687-3840
Arpacı, F. (2011). Tüketicilerin Konut Kalitesine İlişkin Görüşlerinin İncelenmesi. Vocational Education, 6(3), 109-119.
Azimi, N., & Esmaeilzadeh, Y. (2017). Assessing the relationship between house types and residential satisfaction in Tabriz, Iran. International Journal of Urban Sciences, 21(2), 185-203. doi:10.1080/12265934.2016.1273128
Bektaş, C. (2018). Türk Evi. İstanbul: YEM Yayın.
Berköz, L. (2009). İstanbul'da korunaklı tek-aile konutları: Konut kalitesi ve kullanıcı memnuniyetinin belirlenmesi. İTÜ Dergisi/a, 7(1), 110-124.
Braubach, M. (2007). Residential conditions and their impact on residential environment satisfaction and health: results of the WHO large analysis and review of European housing and health status (LARES) study. International Journal of Environment Pollution, 30(3-4), 384-403. doi:10.1504/IJEP.2007.014817
Çakır, G. S. (2015). Engelsiz şehir kavramı açısından Malatya. Journal of Management & Economics, 22(1), 139-156.

El Din, H. S., Shalaby, A., Farouh, H. E., & Elariane, S. (2013). Principles of urban quality of life for a neighborhood. HBRC journal, 9(1), 86-92. doi:10.1016/j.hbrcj.2013.02.007
Erder, S. (2002). Kentsel Gerilim. Ankara: Um: Ag Yayınları.
Ergenoğlu, A. S., & Yıldız, S. (2013). Fiziksel erişilebilirlik. In E. Menda, N. Balkan, & N. Berktay (Eds.), Engelsiz Türkiye İçin: Yolun Neresindeyiz? (pp. 123-173). İstanbul: Sabancı Üniversitesi Yayınları.
Erol, Ş. Y. (2011). Dışa kapalı sitelerde mimariye dayalı yaşam kalitesinin irdelenmesi: İstanbul örneği. (Doktora Tezi), Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.
Ersoy, M. (2015). Kentsel planlamada standartlar. İstanbul: Ninova Yayıncılık.
Geurs, K. T., & Van Wee, B. (2004). Accessibility evaluation of land-use and transport strategies: review and research directions. Journal of Transport geography, 12(2), 127-140. doi:10.1016/j.jtrangeo.2003.10.005
Gündoğdu, M., Kuru, A., Özkök, M. K., Yeler, G., & Erşan, Ş. (2019). Yapılı Çevre Özellikleri ve Konut-Konut Çevresi Kullanıcı Memnuniyeti Etkileşimi: Kırklareli Merkez Örneği. Megaron, 14(4), 579-597. doi:10.14744/MEGARON.2019.57070
Hasol, D. (2012). Ansiklopedik Mimarlık Sözlüğü. İstanbul: Yem Yayın. Kalınkara, V. (2010). Yaşlı bireyler için yaşam çevresinin ergonomik tasarımı. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 3(1-2), 54-64.
Kalyoncuoğlu, B. B., Arın, Ö., & Uzun, K. (2017). Toplu Konut Çevresi Açık Alanlarda Genç ve Yetişkin Kullanıcıların Mekansal Kalite Tercihleri ve Yenilikçi Yaklaşımlar. Tasarım+ Kuram, 11(24), 11-30.
Kellekçi, Ö. L., & Berköz, L. (2006). Konut ve çevresel kalite memnuniyetini yükselten faktörler. İTÜDERGİSİ/a, 5(2), 167-178.
Lambiri, D., Biagi, B., & Royuela, V. (2007). Quality of life in the economic and urban economic literature. Social Indicators Research, 84(1), 1-25.
Markoç, İ. (2017). Konut kullanıcısı hareketliliğinde kalite ve memnuniyet değerlendirmesi: Sarıgöl konut dönüşüm alanı. (Doktora Tezi), Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Orrell, A., McKee, K., Torrington, J., Barnes, S., Darton, R., Netten, A., & Lewis, A. (2013). The relationship between building design and residents’ quality of life in extra care housing schemes. Health & Place, 21, 52-64.
Özgür, E. M., & Yasak, Ü. (2009). Şehir içi ikametgâh hareketliliğine kuramsal bir bakış. Coğrafi Bilimler Dergisi, 7(1), 39-50.
Pacione, M. (2003). Urban environmental quality and human wellbeing—a social geographical perspective. Landscape urban planning, 65(1-2), 19-30.
Rapoport, A. (2004). Kültür Mimarlık Tasarım. İstanbul: YEM Yayın.
Sadıkoğlu, H., & Özsoy, A. (2017). Modern Dönem Konut Stokunda Mekansal Kalitenin İncelenmesi Üzerine Bir Araştırma. Megaron, 12(2), 203-2012.
Salihoğlu, T., & Türkoğlu, H. (2019). Konut Çevresi ve Kentsel Yaşam Kalitesi. Megaron, 14, 203-2017. doi:10.5505/MEGARON.2018.06977
Selçuk, İ. A., & Szeri, R. (2019). Eşitlik, Erişilebilirlik ve Toplu Taşıma. İdealkent, 10(28), 1207-1229. doi:10.31198/idealkent.519139
Şenbil, M. (2012). Erişebilirlik. In Kentsel Planlama Ansiklopedik Sözlük (pp. 118). İstanbul: Ninova Yayınları.
Tekeli, İ. (2012). Türkiye'de yaşamda ve yazında konutun öyküsü (1923-1980): Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
Tiyek, R., Eryiğit, B. H., & Baş, E. (2016). Engellilerin erişilebilirlik sorunu ve TSE standartları çerçevesinde bir araştırma. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(2), 225-261.
Tutal, O. (2016). Yaşlılık, yaşam çevresi ve evrensel tasarım. In V. Kalınkara (Ed.), Yaşlılık: Disiplinlerarası Yaklaşım, Sorunlar, Çözümler-2 (pp. 489-502). İstanbul: Nobel Akademi Yayıncılık.
Türkoğlu, H. D. (1997). Residents' satisfaction of housing environments: the case of Istanbul, Turkey. Landscape and urban planning, 39(1), 55-67. doi:10.1016/S0169-2046(97)00040-6
WDU. (2023). Engelliler için evrensel standartlar kılavuzu. Retrieved from http://w-d-u.org/userfiles/engelliler-icin-evrensel-standartlar-kilavuzu.pdf
Yıldırım, A. (2018). Antalya Kentindeki Kapalı Konut Yerleşkelerinin Evrensel Tasarım İlkeleri Bağlamında Değerlendirilmesi. Akademia Sosyal Bilimler Dergisi(Özel Sayı), 149-158.
Yıldırım Ateş, A. (2023). Evrensel Tasarım İlkelerine Uygun Konut ve Konut Çevresi Tasarlama Kılavuzu Önerisi: Kapalı Konut Yerleşkeleri Üzerinden Bir Değerlendirme. (Doktora Tezi), Konya Teknik Üniversitesi, Konya.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Mimarlık

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Begüm Aköz Çevrimli ^*
0000-0002-0011-8426
Türkiye

S. Cevat Çevrimli
0000-0002-2875-773X
Türkiye

Mine Ulusoy
0000-0002-7475-7511
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

29 Şubat 2024

Gönderilme Tarihi

18 Mayıs 2023

Kabul Tarihi

12 Kasım 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Cilt: 12 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.51664/artium.1298869

IZ

https://izlik.org/JA45YE74KD

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Aköz Çevrimli, B., Çevrimli, S. C., & Ulusoy, M. (2024). Konut ve Çevresinde Fiziksel Erişilebilirliğin Değerlendirilmesi: Isparta Akkent TOKİ Toplu Konutları Örneği. Artium, 12(1), 44-58. https://doi.org/10.51664/artium.1298869

Cited By

Türkiye’de Konut Politikaları ve TOKİ’nin Bu Kapsamdaki Rolü

Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi

https://doi.org/10.33712/mana.1511583